Czy każdy aloes jest leczniczy? Właściwości zdrowotne rośliny

Nie każdy aloes jest leczniczy. Do gatunków wykorzystywanych w preparatach zdrowotnych należą przede wszystkim aloes zwyczajny, drzewiasty i uzbrojony, natomiast wiele odmian doniczkowych ma wyłącznie ozdobny charakter. Sprawdź, jak rozpoznać właściwą roślinę, jakie składniki zawiera jej miąższ oraz kiedy trzeba zachować ostrożność.

Nie każdy aloes nadaje się do celów leczniczych?

Rodzaj aloes obejmuje kilkaset gatunków sukulentów przystosowanych do życia w suchym klimacie. Ich mięsiste liście magazynują wodę, lecz podobny wygląd nie oznacza identycznego składu chemicznego ani bezpieczeństwa stosowania. W farmacji i kosmetologii najczęściej wykorzystuje się aloes zwyczajny (Aloe vera), aloes drzewiasty (Aloe arborescens) oraz aloes uzbrojony (Aloe ferox).

Odmiany takie jak aloes tygrysi, niski, ościsty czy karłowaty są cenione głównie za wygląd. Nie powinno się wyciskać z nich soku ani przykładać ich liści do skóry bez pewnej identyfikacji. Aloes ościsty osiąga najwyżej około 30 cm i dobrze rośnie w doniczce, ale jego walory dekoracyjne nie są równoznaczne z działaniem leczniczym.

Aloes zwyczajny

Aloe vera tworzy zwartą rozetę grubych, szarozielonych liści z delikatnymi ząbkami na brzegach. Roślina dorasta do około 90 cm wysokości, a w warunkach domowych może zakwitnąć najwcześniej po kilku latach. Jej liście zawierają aż 96% wody, a pozostałe 4% stanowi sucha masa, w której znajdują się między innymi polisacharydy, aminokwasy, witaminy i sole mineralne.

Aloes drzewiasty i uzbrojony

Aloes drzewiasty wytwarza łodygę i rozgałęziony pokrój. W naturze osiąga nawet 5 metrów, lecz w domu zwykle dorasta do około 1 metra. Jego składniki bioaktywne wykazują działanie przeciwzapalne i immunostymulujące, dlatego gatunek ten jest obecny w niektórych preparatach wspierających organizm podczas infekcji górnych dróg oddechowych.

Aloes uzbrojony również może osiągać 5 metrów wysokości. Rozpoznaje się go po gęstych, czerwonawych kolcach obecnych nie tylko na krawędziach, lecz także na powierzchni liści. To gatunek leczniczy, ale jego sok wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ może zawierać dużo związków o działaniu przeczyszczającym.

Jak rozpoznać aloes leczniczy?

Najbezpieczniej sprawdzić nazwę łacińską na etykiecie rośliny. W przypadku Aloe vera liście są grube, mieczowate, lekko matowe i pokryte ochronną warstwą wosku. Wyrastają z jednego punktu, tworząc rozetę, a na ich brzegach znajdują się niewielkie, jasne kolce.

Wyraźne białe paski, kontrastowe plamy lub bardzo krótkie, gęsto ułożone liście często wskazują na odmianę ozdobną. Tak wygląda między innymi aloes tygrysi (Aloe variegata). Podobne do aloesu bywają także agawa i haworsja – tych roślin nie należy wykorzystywać do domowych kuracji.

Sam wygląd liścia nie wystarcza do potwierdzenia właściwości leczniczych. Przed użyciem trzeba znać dokładny gatunek rośliny.

Jakie składniki zawiera miąższ aloesu?

Przezroczysty żel znajdujący się wewnątrz liścia zawiera witaminy A, C i E, witaminy z grupy B, potas, wapń, magnez, fosfor, cynk, żelazo, mangan i sód. Obecne są także aminokwasy, enzymy, sterole roślinne oraz nienasycone kwasy tłuszczowe. Taki skład wspiera przede wszystkim pielęgnację podrażnionej skóry.

Szczególne miejsce zajmuje acemannan – polisacharyd łączony z działaniem immunostymulującym i wspieraniem regeneracji tkanek. Z kolei saponiny mają właściwości ściągające, myjące i lekko odkażające, dlatego wykorzystuje się je w preparatach do skóry. Nie należy jednak traktować tych związków jako zamiennika leczenia zaleconego przez lekarza.

Z liści pozyskuje się żel aloesowy oraz mleczko aloesowe. Po wysuszeniu tego drugiego powstaje brązowa żywica nazywana aloną. To właśnie substancje obecne w warstwie pod skórką liścia odpowiadają za silne działanie przeczyszczające, dlatego podczas przygotowywania miąższu trzeba dokładnie usunąć zieloną skórkę.

Jakie zastosowanie ma aloes?

Żel z Aloe vera stosuje się zewnętrznie przy lekkich podrażnieniach, przesuszeniu, ukąszeniach owadów i niewielkich oparzeniach. Tworzy na naskórku wilgotną warstwę, łagodzi uczucie pieczenia i pomaga ograniczyć utratę wody. W kosmetykach występuje w kremach, żelach, balsamach, szamponach i odżywkach.

W pielęgnacji włosów może nawilżać skórę głowy, poprawiać elastyczność pasm i zmniejszać ich łamliwość. Przy cerze trądzikowej działa kojąco, ale nie usuwa przyczyny zmian. Preparat należy najpierw przetestować na małym fragmencie skóry, ponieważ także naturalny żel może wywołać reakcję alergiczną.

Sok aloesowy stosowany doustnie bywa używany jako składnik preparatów wspierających trawienie. Może pobudzać perystaltykę jelit i działać przeczyszczająco. Nie należy pić domowego soku bez kontroli ilości oraz bez usunięcia aloiny ze skórki liścia.

Jak bezpiecznie stosować aloes?

Do domowego pozyskiwania żelu wybiera się zwykle roślinę co najmniej trzyletnią, z liśćmi długości około 20 cm. Po odcięciu liścia trzeba usunąć jego brzegi, odlać żółtawy sok, zdjąć skórkę i wykorzystać wyłącznie przezroczysty miąższ. Świeży preparat nie jest jałowy, dlatego nie powinien trafiać na głębokie rany ani zakażone zmiany.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny przyjmować aloesu doustnie. Związki przeczyszczające mogą wywoływać skurcze macicy, biegunkę i zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. Ostrożność jest potrzebna także przy chorobach jelit, wrzodach, przyjmowaniu leków moczopędnych oraz preparatów wpływających na poziom glukozy.

Jak postępować przed pierwszym użyciem?

• sprawdź nazwę gatunkową rośliny,
• usuń całą skórkę i żółtawą warstwę pod nią,
• wykonaj próbę kontaktową na małym obszarze skóry,
• przerwij stosowanie przy świądzie, pieczeniu, wysypce lub biegunce.

Jak uprawiać aloes w domu?

Aloes potrzebuje jasnego stanowiska i przepuszczalnego podłoża do kaktusów oraz sukulentów. Doniczka musi mieć otwory odpływowe, a na jej dnie warto umieścić warstwę keramzytu lub drobnego żwiru. Podlewanie wykonuje się dopiero po całkowitym przeschnięciu ziemi, ponieważ nadmiar wilgoci szybko prowadzi do gnicia korzeni.

Latem roślina dobrze rośnie w temperaturze około 20–25°C. Zimą potrzebuje chłodniejszego miejsca, a temperatura zimowania wynosi zwykle 10–15°C. W tym okresie podlewanie należy mocno ograniczyć, a nawożenie wstrzymać. Zbyt mała ilość światła powoduje wydłużanie i blednięcie liści, natomiast nagłe, ostre słońce może wywołać ich czerwienienie.

Miękkie liście, brązowe plamy i nieprzyjemny zapach podłoża wskazują najczęściej na przelanie. Przy takich objawach trzeba wyjąć roślinę z doniczki, usunąć zgniłe korzenie i przesadzić ją do suchej mieszanki. Sam aloes jest odporny, lecz mokra ziemia pozostaje dla niego największym zagrożeniem.